Provocatieve Attributen #4: Het synoniemen woordenboek
‘Vroeger was ik een twijfelaar maar daar ben ik nu niet zo zeker meer van.’
Altijd handig om bij je te hebben. Ik mag het graag niét eens zijn met mijn cliënten als zij zichzelf of anderen beschrijven. Het kan heel verhelderend zijn die door de cliënt gebruikte terminologie eens uit te diepen. Zoals Buddha al zei: “Je wordt wat je denkt.” Mensen delen zichzelf graag in in een bepaalde categorie. We praten de hele dag in ons hoofd met onszelf en wat we zeggen heeft een grote invloed op ons zelfbeeld. Als je de hele dag zegt dat je niks waard ben dan ga je het op den duur, terecht of onterecht, nog geloven ook.
Je wordt wat je denkt
We zijn wat we denken dat we zijn. Deze zelf-labeling heeft vaak meer invloed dan de labels die je door de buitenwereld worden opgeplakt. Hebben we onszelf eenmaal een label opgeplakt dan zullen we er voor zorgen dat we dat label waar maken. Daarbij komt ook nog dat we ons eigen label zullen gaan overdrijven. ‘Ik heb nu niet veel zin om de afwas te doen’ wordt al snel ‘Ik kan de afwas niet doen, ik ben nou eenmaal lui.’ Als je eenmaal vast zit aan je label, dan zal je er alles aan doen om dit waar te maken. Als je je eigen mening over jezelf niet gelooft, dan moet je wel een hele grote sufferd zijn. Je gaat je gedragen naar wie je zegt te zijn, niet naar wie je bent. ‘We raken zo gewend aan oneerlijkheid dat we de leugen niet meer herkennen.’ Een andere mooie spreuk ‘Een fanaticus is meestal een twijfelaar die een besluit genomen heeft’ is er tenslotte niet voor niets.
Beleid en debiel hebben niet voor niets dezelfde letters
Hier ligt een dankbare taak voor de provocatief coach. Hij kan met warmte, humor en uitdaging het taalgebruik van de cliënt eens flink opschudden. Het geven van een schurende, prikkelende bijnaam aan de cliënt kan helpen bij het ont-labelen Het gebruik van een synoniemenwoordenboek kan ook een goed hulpmiddel zijn. Het is een mooie ontregeling om in een synoniemenwoordenboek een andere term op te zoeken. Het ritueel van het pakken van het boek en het bladeren en opzoeken is al op zich een vreemde actie. Een cliënt van mij zat me maar vreemd aan te kijken toen ik enthousiast begon te bladeren. Hij noemde zichzelf steeds maar ‘kwetsbaar.’ In het synoniemenwoordenboek staat achter ‘kwetsbaar’ de omschrijving ‘gevoelig.’ Dat klinkt al een stuk sympathieker toch? Vanaf toen was hij niet meer ‘kwetsbaar’ maar ‘gevoelig.’
Door de cliënt steeds ‘gevoelig’ te noemen kan hij zich losmaken van zijn eigen stempel ‘kwetsbaar’. De cliënt krijgt als het ware een nieuwe identiteit aangereikt. Of de man die zijn ex steeds verbitterd ‘die trut’ noemt! Zou hij anders over haar gaan denken als we haar in het vervolg ‘die troela’ noemen? Andere woorden zoeken zou ook mooi passen bij de eerste-zins-diagnostiek. Waarom gebruik je dat specifieke woord? Zullen we een ander woord kiezen?
Sommigen zeggen dat de taal is uitgevonden om te liegen. Dat denk ik niet. Ik denk wel dat taalgebruik heel nauw komt en dat taalgebruik grote invloed heeft op ieders leven. Beleid en debiel hebben niet voor niets dezelfde letters.
